2026-08-24

Van groentje tot kapitein: het kan in de Antwerpse haven

Hoe groei je van groentje aan dek uit tot de kapitein die zeeschepen van duizenden tonnen veilig de haven binnenloodst? En waarom is dat zo belangrijk voor onze economie? Imka Verkamman en Patrick Mees van het Havenbedrijf Antwerpen-Brugge geven je een unieke kijk achter de schermen van een uniek opleidingstraject, waar zelfs mensen zonder voorkennis kapitein kunnen worden. 

Uniek opleidingstraject

In de Antwerpse haven varen tientallen sleepboten dag en nacht uit om zeeschepen veilig te assisteren bij het aan- en afmeren. Zonder sleepboten lukt het eenvoudig niet om die mastodonten op hun bestemming te krijgen. En als dat niet lukt, valt een groot stuk van onze economie stil... 

 

Voor die grote verantwoordelijkheid leidt het Havenbedrijf Antwerpen-Brugge zijn eigen kapiteins en stuurmannen op, want er studeren er niet genoeg af van de reguliere opleidingen. 

Veilig oefenen in de simulator

Imka Verkamman is simulator- en learning expert. Ze is stuurman geweest en bewijst daarmee dat – ondanks de terminologie – dit ook een vak voor vrouwen is. Zij tekende het opleidingsprogramma uit. “Ik zorg ervoor dat nieuwe medewerkers stap voor stap doorgroeien. Van deksman (zeg maar een assistent-matroos) tot stuurman (de assistent van de kapitein), en uiteindelijk tot kapitein. Daarbij zetten we sterk in op individuele noden en een veilige leeromgeving. Daarom werken we met een simulator, net zoals piloten trainen op een vluchtsimulator: zo kunnen ze realistisch oefenen zonder risico.”

Imka en Patrick hebben hun reddingsvest aan en staan aan boord van een sleepboot van Port of Antwerp-Bruges.

Sneller leren dankzij maatwerk

Patrick Mees kent het vak van binnenuit. Hij begon als zestienjarige matroos en groeide na zestien jaar door tot kapitein. Vandaag is hij senior trainer. Hoe kijkt hij naar de evolutie van het opleidingsprogramma?

 

“Ik ben al meer dan veertig jaar actief in de sleepdiensten. Ik werk nog steeds als sleepbootkapitein en daarnaast begeleid ik mensen in opleiding met klassikale lessen, simulatortraining en praktijkervaring aan boord. Dit opleidingstraject is veel professioneler, objectiever en efficiënter dan hoe het er destijds aan toe ging.”

Dit opleidingstraject is veel professioneler, objectiever en efficiënter dan hoe het er destijds aan toe ging.

Patrick Meessenior trainer bij Havenbedrijf Antwerpen-Brugge
Portret van Patrick Mees, senior trainer en sleepbootkapitein bij Havenbedrijf Antwerpen-Brugge.

Van verpleegster tot kapitein

De opleiding is open voor elke gemotiveerde kandidaat, met of zonder maritieme vooropleiding. Sommigen hebben al ervaring als matroos, anderen komen uit een totaal andere sector. “Zo zijn er bijvoorbeeld kandidaten die uit de zorg overstappen”, zegt Imka. “Dat kan perfect, want je start zonder nautische voorkennis als deksman. Je krijgt eerst een basisopleiding veiligheid en groeit daarna verder. Belangrijk is dat je leert samenwerken, verantwoordelijkheid neemt en veilig werkt.”

Theorie en praktijk

De afwisseling van theorie en praktijk maakt het traject boeiend. Kandidaten draaien mee met ervaren ploegen en oefenen geregeld in de simulator. Patrick: “Aan boord leer je de basistaken: afmeren, touwen hanteren, onderhoud. Vervolgens leer je via de simulator het hele besturingssysteem kennen. Later komt daar het echte manoeuvreren bij, met alle noodprocedures. Veiligheid staat altijd voorop. Sleepwerk houdt altijd risico’s in. Gelukkig hebben we al in decennia geen zware ongelukken meer gehad in de havens van Antwerpen en Zeebrugge.”

Vraag eenvoudig een maritieme dienst aan.

Kapitein binnen de negen maanden

Hoe lang het duurt om sleepbootkapitein te worden, verschilt van persoon tot persoon. “We houden het traject bewust flexibel”, legt Imka uit. “Sommige stuurmannen kunnen al na negen maanden kapitein worden, anderen hebben meer tijd nodig. Zonder nautische voorkennis moet je op zeven jaar rekenen van deksman tot kapitein. Het belangrijkste is dat we niemand te snel laten gaan, maar het heeft ook geen nut om het te lang te laten duren.”

Samen iets opbouwen

Wat motiveert de trainers zelf? Voor Patrick is dat eenvoudig: “Het mooiste moment is wanneer iemand zijn kapiteinsbrevet behaalt. Je ziet de dankbaarheid en trots. Dan weet je dat je samen iets hebt opgebouwd.” Ook Imka haalt voldoening uit die gezamenlijke successen: “Elke doorstroming, van deksman naar matroos of van stuurman naar kapitein, geeft een enorme voldoening.”

Het Havenbedrijf zoekt collega’s met een frisse kijk

Het Havenbedrijf doet veel meer dan enkel schepen binnenloodsen. Van havenveiligheid tot satellietdata, van economische trends analyseren tot IT — onze kijk op de haven is verrassend veelzijdig. En jij? Welke kijk breng jij mee? 

Ontdek onze vacatures

Benieuwd naar verhalen in en over de haven?

Welke activiteiten vinden er plaats in jouw regio, wie zijn de mensen die er werken en wat betekent de haven op wereldschaal? Je leest het in onze Thuishaven nieuwsbrief.

Schrijf je in

Dit vind je misschien ook interessant