PFAS in de haven van Antwerpen-Brugge

PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) vormen een grote groep van meer dan 6000 chemische verbindingen. Door hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen en hoge temperatuurbestendigheid worden ze al decennialang gebruikt in allerhande toepassingen: van antiaanbaklagen en textiel tot cosmetica, brandblusschuim en industriële processen.

De keerzijde is dat PFAS zich via slijtage en gebruik van deze toepassingen verspreiden in water, slib en bodem en nauwelijks afbreken. Daardoor blijven ze langdurig aanwezig in het milieu — vandaar de naam ‘forever chemicals’.

PFAS-vervuiling vormt wereldwijd een groeiende milieu-uitdaging, ook in Vlaanderen. In de hele haven, maar vooral in het Antwerps havengebied  worden verhoogde PFAS-waarden gemeten. De vervuiling in het (Antwerps) havengebied vindt haar oorsprong in drie hoofdbronnen:

Door de aanwezigheid van bovenstaande drie hoofdbronnen in het Antwerps havengebied, vinden we voornamelijk daar korte ketenvormen van PFAS. Korte keten-PFAS verplaatsen zich sneller dan lange ketens via grondwater en zijn veel moeilijker te verwijderen met de beste bestaande zuiveringstechnieken zoals actieve kool. Hierdoor is de verontreiniging merkbaar verspreid en lastig aan te pakken.

Het wegnemen van PFAS-vervuiling in de havenomgeving is bijzonder uitdagend door:

• Beschikbare technologieën: bestaande zuiveringstechnieken werken nog onvoldoende bij de aanwezige korte ketenvormen. Het brakkere Scheldewater maakt het zuiveren extra uitdagend.
• Onhaalbare zuiveringsnormen: huidige zuiveringsmethodes halen de zeer lage normen voor korte PFAS-ketens niet.
• Klimaatimpact: de momenteel best beschikbare zuiveringstechnieken hebben ofwel een grote ecologische voetafdruk ofwel een groot energieverbruik. Het zuiveren van de bodem of water zonder de bron echt aan te pakken, is dus weinig efficiënt. Dit staat bovendien sterk in contrast met andere inspanningen die in de haven gebeuren om de klimaatimpact verder terug te dringen. 
• Hoge kosten: sanering op grote schaal op locaties zonder duidelijke bron brengt immense investeringen met zich mee. Dat is geld dat we nergens anders kunnen investeren in efficiëntere maatregelen.
• Verspreide vervuiling: het principe ‘de vervuiler betaalt’ is moeilijk toepasbaar wanneer vervuiling over decennia verspreid is geraakt en nog moeilijk aan één veroorzaker kan toegeschreven worden.
• Voortdurende instroom: zolang PFAS wereldwijd worden geproduceerd en gebruikt, blijft er nieuw PFAS-houdend afval ontstaan. Het blijft dus een moeilijk evenwicht in het vinden van een zo efficiënt mogelijke aanpak van de problematiek.